Gestalt kuramı ve ilkeleri veri görselleştirme için nasıl kullanılıyor?
22.10.2021
Sosyal Medya

Gestalt kuramı ve ilkeleri veri görselleştirme için nasıl kullanılıyor?

Veri görselleştirme, yalnızca verileri anlaşılır grafiklere dönüştürmekle ilgili değildir. Bu alanda iyi olmak temel bilgilerin edinilmesini gerektirir. Hatta belirli veri görselleştirme tekniklerinin neden diğerlerinden daha iyi olduğunu ya da çalıştığını anlamanın psikolojik gerekçeleri de vardır. Farkında olsanız da olmasanız da her görselleştirme yaptığınızda çeşitli psikolojik ilkeleri uygularsınız. Bu yazımızda inceleyeceğimiz Gestalt kuramı da bunlardan yalnızca birisidir.

Gestalt kuramı nedir?

Gestalt, İngilizce'de "birleşik bütün" anlamına gelir ve genellikle bütünün, parçaların toplamından daha büyük olduğu fikriyle ilişkilendirilir. Gestalt ilkeleri, insan beyninin görsel bilgiyi nasıl algıladığını tanımlayan birkaç ilkeden oluşur. Bu teori şekil-zemin ilişkisi, yakınlık, benzerlik, tamamlama, devamlılık ve basitlik olmak üzere beş temel ilke üzerinde şekillenmektedir. İnsanlar, özellikle de bu ilkeleri anlayan tasarımcılar, bilgiyi en etkili şekilde ileten görselleştirmeler geliştirebilirler.

Bazı görseller aslında zihninizin algıladığından farklı görünüyordur. Gestalt ilkeleri, görsel algı için geçerlidir ve beynin varsayılan olarak nasıl yapı oluşturduğunu detaylandırır. Örneklemek gerekirse, beyniniz bir cümlede kullanılan her kelimenin yapısına zaten aşina olduğundan, bir makalede harfler yanlış yerleştirilmiş olsa da bunları doğru okuyabilirsiniz.

Gestalt teorisi, görsel sanatçılar tarafından bilgiyi en etkili şekilde ileten görüntüler geliştirmek için kullanılır. Aynı zamanda insan davranışının doğal örüntü arayışını bilimsel doğrulama ile de açıklayabilir. Tasarımcılar yalnızca sezgi ve hayal gücüne dayalı grafikler ve kullanıcı deneyimleri oluşturmazlar. Çoğu tasarımcı içgüdüsel şekilde Gestalt ilkelerine bağlı çalışır.

Gestalt ilkelerine ilk bakış

  • Şekil ve Zemin İlkesi, anlam yaratmak için biçim ve çevreleyen alan arasındaki ilişkiyi algılama kapasitesini tanımlar. Gestalt teorisindeki ilkeler tek tek ele alındığında; şekil, gözlenen uyarıcıda bireyin dikkatini odakladığı bölümken, zemin ise şeklin gerisinde, dikkat edilmeyen, algı alanına girmeyen kısımdır. İnsanların bir görsele nasıl baktıklarına bağlı olarak, figürü (ön plan) ya da zemini (arka plan) öne çıkan olarak görürler.
  • Yakınlık İlkesi, zaman ve mekan açısından birbirlerine yakın olan nesnelerin, gruplandırılarak algılanma eğiliminde olduğunu belirtir. Öğeler birbirine yakın yerleştirildiğinde, insanlar bunları birbirlerine yakın ve diğerlerinden ayrı oldukları için aynı grupta olduklarını varsayarlar.
  • Benzerlik ilkesi, şekil, renk, doku, tür, cinsiyet ve benzeri pek çok özellik bakımından birbirine benzer uyarıcıların birlikte gruplandırılarak algılanma eğiliminde olduğunu vurgular. Öğeler aynı göründüğünde, insanlar onları aynı tür olarak algılar. Doğal olarak aynı görünen şekillerin ilişkili olduğunu varsayarız. Bir veri görünümü oluşturup, aynı görünen öğeleri bir arada tuttuğunuzda, bu öğelerin bir grubu temsil ettiğinin anlaşılmasını kolaylaştırırsınız.
  • Tamamlama ilkesi, tamamlanmamış/eksik bırakılmış etkinliklerin, şekillerin, seslerin tamamlanarak algılanma eğiliminde olduğunu açıklar.
  • Devamlılık ilkesi, aynı yönde giden noktaların, çizgilerin ve uyarıcıların birlikte gruplandırılarak algılanma eğiliminde olduğunu belirtir. İnsanlar nesneleri belirli bir yönde hareket ediyormuş gibi algılarlarsa, yine bu şekilde hareket etmeye devam ettiklerini düşünürler.
  • Basitlik ilkesi, uyarıcıların en basit halleriyle algılanma eğiliminde olduğunu açıklar. Aynı zamanda minimum bilişsel çaba ile görsel anlamı algılama yeteneğini de ifade eder. Bu nedenle, bu yasa aynı zamanda İyi Figür Yasası olarak da bilinir. Basit grafikler veri iletmek için daha iyidir. Görsel olarak karmaşık çizelgelere göre beyin tarafından işlenmesi ve hatırlanması daha kolaydır.

Belirtilen özellikler bağlamında, Gestalt teorisinin günümüz görsel tasarım etkinliklerinde önemli etkisinin olduğu söylenebilir. Gestalt algı kuramının tasarım alanına yansımaları düşünüldüğünde, tasarımın oluşturduğu bütünsel etki ve kompozisyon düzeni öne çıkan boyutlardır.

“Gestalt ilkeleri gözde değil akıldadır” denir. İnsanların çizelgeleri ve düzenleri nasıl algıladıklarını anlayarak, bilgiyi etkili bir şekilde ileten kararlı veri görselleştirmeleri oluşturabilirsiniz.

Bir dahaki sefere bir çizim gördüğünüzde, karşınızdaki grafikte herhangi bir Gestalt ilkesinin uygulanıp uygulanmadığını anlamaya çalışabilirsiniz.

Öne Çıkan Yazılar
Sosyolojik reformun yeni adı: Toplum 5.0
Sosyolojik reformun yeni adı: Toplum 5.0
Teknolojik gelişmeler hayatın tüm alanlarında hızlı ve köklü değişimlere sebep oluyor. Toplumun sosyal ve kültürel yapısı...
5.08.2020
Büyük Veri
Sağlık hizmetlerinde veri yönetimi nasıl yapılıyor?
Sağlık hizmetlerinde veri yönetimi nasıl yapılıyor?
Bilgi temeline dayanan bir sektör olan sağlık sektöründe işlemlerin her aşamasında bilgiye gereksinim duyulması sağlık hizmetlerinde...
23.04.2020
Büyük Veri
Markaların büyük veri analizini kullandığı alanlar
Markaların büyük veri analizini kullandığı alanlar
Büyük veri analizi; yapılacak yatırımlar, büyüme ya da küçülme gibi kritik karar alma süreçlerini kolaylaştırması açısından...
14.05.2020
Büyük Veri
Büyük Veri hangi kaynaklardan elde edilir?
Büyük Veri hangi kaynaklardan elde edilir?
Kurumların stratejik kararlar vermesine yardımcı olan Büyük Veri (Big Data) nedir, türleri, nasıl ve hangi kaynaklardan elde...
1.10.2020
Büyük Veri
Nesnelerin İnterneti, Yapay Zekâ ve Verinin Gücü
Nesnelerin İnterneti, Yapay Zekâ ve Verinin Gücü
Son yıllarda gündemden düşmeyen “Büyük Veri” konusu yapay zekâ uygulamalarının da gelişmesiyle daha önemli bir kavram haline...
20.08.2019
Büyük Veri
En popüler veri bilimi uygulamaları ve sağladığı avantajlar
En popüler veri bilimi uygulamaları ve sağladığı avantajlar
Veri bilimi uygulamaları, metodolojileri, araçları ve teknolojileri sayesinde kurumlar verilerden değerli bilgiler elde etmek...
26.03.2021
Büyük Veri